Նորություններ

Հերթական անգամ նոր խնդիրներ է առաջանում հարկ վճարողների համար կամ «ցանկանում էին ավելի լավ, բայց ստացվեց ինչպես միշտ»

 «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 29-րդ հոդվածով սահմանված է, որ նշված օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո` մինչև սույն օրենքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով սահմանված եկամտային հարկի ամփոփ հաշվարկը առաջին անգամ ներկայացնելը, հարկային գործակալները պարտավոր են մինչև նշյալ հաշվարկն առաջին անգամ ներկայացնելու պահը իրենց մոտ գրանցված վարձու աշխատողների համար հարկային մարմին ներկայացնել նշված օրենքի 13-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով սահմանված գրանցման հայտերը:

Հարկային մարմնի կողմից գրանցման հայտի էլեկտրոնային ձևը արդեն իսկ տեղակայված է էլեկտրոնային հաշվետվության համակարգում:

Արդեն մի քանի օր է հարկ վճարողներն ահազանգում են, որ ցանկանում են կատարել օրենքի պահանջը և լրացնել նշված գրանցման հայտերը, սակայն թերևս տեխնիկական խնդիրներով պայմանավորված համակարգը չի աշխատում և հնարավոր չի լինում լրացնել գրանցման հայտերը:

Չնայած որ «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքը ուժի մեջ է մտել 2013 թվականի հունվարի 1-ից, նշված օրենքն ընդունվել է դեռևս 2010 թվականին: Այսինքն ավելի քան 2 տարի ժամանակ էր հատկացված համապատասխան մարմիններին ապահովելու համար օրենքի պատշաճ կիրառությունը:

Ստացվում է, որ ավելի հեշտ է օրենք ընդունելը, քան երկու տարվա ընթացքում ապահովել օրենքով սահմանված պահանջների կատարումը պետական մարմինների կողմից:

 

 

ՀՀ կառավարության կողմից ՀՀ Ազգային ժողովի քննարկմանը ներկայացված «Շրջանառության հարկի մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի վերաբերյալ

 1. Շրջանառության հարկի ներդրման ՀՀ կառավարության հիմնավորումները

ՀՀ Ազգային ժողով ներկայացված նշված օրինագծին կից տեղեկանքով հիմնավորվում է, որ (մեջ­բեր­վում է). «գոր­ծող օրենսդրության համաձայն, տարեկան կտրվածքով մինչև 58.35 միլիոն դրամ շրջանառու­թյուն ունեցող տնտեսավարող սուբյեկտները ԱԱՀ վճարողներ չեն համարվում և վճարում են շահու­թահարկ կամ եկամտահարկ: Խնդիրը կայանում է նրանում, որ շահութահարկի կամ եկա­մտահարկի վճարումը ենթադրում է, որ նշյալ տնտեսավարող սուբյեկտները պարտավոր են վարել եկամուտների ու ծախսերի բարդ ու աշխատատար հարկային հաշվառում, ինչը փոքր և միջին տնտեսավարող սուբյեկտների համար բավական դժվար լուծելի խնդիր է:

2. Շրջանառության հարկի ներդրման մեր հիմնավորումները

 Նոր հարկատեսակի ներդրման հիմնական խնդիրը վերաբերում է փոքր և միջին բիզնեսի ծախսերի փաստաթղթավորման խնդրին: Գաղտնիք չէ, որ փոքր և միջին բիզնեսի մի մասը հնարավություն չունի որոշ ապրանքների մասով ստանալ այդ ապրանքների ձեռքբերման փաստաթղթերը կամ, ձեռքբերված ապրանքների փաստաթղթերը տրամադրվում են ձեռքբերման գնից էականորեն տարբերվող ցածր գներով: Ներկայումս գործող հարկման դաշտի պայմաններում, փոքր և միջին համարվող սուբյեկտերի համար փաստաթղթերի բացակայությունը հնարավոր չի դարձնում փաստացի կատարված ծախսերը հաշվի առնել հարկման նպատակով, ինչը իր հերթին լրացուցիչ հարկային բեռ է դառնում նրանց համար: Ներկայացված նախագիծը ըստ էության նախատեսում է կարգավորել փոքր և միջին տնտեսավարողների մի մասի առանց փաստաթղթավորման ձեռքբերված ապրանքերի համար լրացուցիչ հարկային բեռի խնդիրը:

Սակայն, նույն հարկման դաշտում աշխատող այլ փոքր և միջին հարկ վճարողները նման խնդիր չունեն՝ միգուցե կապված գործունեության և ապրանքային տեսականու առանձնա­հատկություններով:

3. Նախագծով նախատեսված՝ առևտրական գործունեության մասով 3.5 տոկոս հարկի դրույքաչափի դեպքում հարկային բեռը

Դրույքաչափի խնդիրն էական է դառնում ներդրվող հարկի դրույքաչափերի մեծության շնորհիվ:

1. Սննդամթերի, ծխախոտի և նմանատիպ ապրանքների իրացման և ձեռքբերման գները ըստ էության սահմանափակված են, հետևաբար առևտրային վերադիրը ընդհանուր առմամբ չի գերազանցում 10 տոկոսը: Օրինակով քննարկենք մի պարզ դեպք.

- ամսական 4 մլն դրամ ձեռքբերումներ ունեցող ապրանքների դեպքում, առևտրային 10 տոկոս վերադիրի դեպքում ստացված եկամուտը կարող է կազմել 400 հազ. դրամ,

- առնվազն երկու աշխատողի դեպքում աշխատավարձի գծով ծախսը կկազմի 200 հազ դրամ (2013 թվականի հունվարի 1-ից յուրաքանչյուրին 75.6 հազ դրամ մաքուր աշխատավարձ վճարելու դեպքում հայտարարագրվող աշխատավարձը պետք է լինի 100 հազ դրամ),

- այլ ծախսերը (էլեկտրաէներգիայի, ջրի և կոմունալ այլ ծախսերի, ՀԴՄ կտրոնի թղթի և այլ ծախսերը) կկազմեն առնվազն 100 հազ դրամ,

- նախագծով նախատեսված 3.5 տոկոս դրույքաչափով 4400 հազ. դրամի (4 մլն + 400 հազ դրամ) իրացման նկատմամբ հաշվարկվող շրջանառության հարկի ամսական գումարը կկազմի 154 հազ դրամ,

- խանութի զուտ շահույթը (վնաս) կկազմի (– 54) հազ դրամ:

Այսինքն, պարզ է դառնում, որ նախագծով նախատեսված դրույքաչափի պայմաններում խանութներն աշխատելու են վնասով:

2. Նույն օրինակով կարելի է հաշվել հարկային բեռը ներկայումս գործող հարկման ռեժիմի դեպքում՝ փաստաթղթերի առկայության դեպքում;

- շահույթը առանց շահութահարկի վճարման կկազմի 100 հազ դրամ (400 հազ դրամ - 200 հազ դրամ (աշխատավարձ) – 100 հազ դրամ (այլ ծախսեր)),

- 20 տոկոս շահութահարկի դրույքաչափով շահութահարկը հաշվերկելիս շահու­թա­հարկի գումարը կկազմի 20 հազ դրամ:

Նշված օրինակի դեպքում ստացվում է, որ ամսական 4.4 մլն դրամ (տարեկան 52.8 մլն դրամ) իրացում ունեցող խանութի դեպքում՝ ծախսերի փաստաթղթավորում ունեցող հարկ վճա­րողը շրջանառության հարկի ներդրման դեպքում 2013 թվականին վճարելու է առնվազն 7 անգամ ավելի շատ հարկ, քան պետք է վճարեր մինչև շրջանառության հարկի ներդրումը: Հետևաբար, առնվազն անհաս­կանալի է հարկային բեռի թեթևացման վերաբերյալ նախագծի հիմնավորումները:

Առևտրական գործունեության ցուցանիշեր

իրացումից եկամուտ

   4,400,000    

     4,600,000  

       4,800,000  

առևտրային վերադիր

10%

15%

20%

ապրանքների ձեռքբերման արժեք

   4,000,000    

     4,000,000  

       4,000,000  

Շրջանառության հարկի դրույքաչափ

3.5%

3.5%

3.5%

Շրջանառության հարկի գումար

     154,000  

       161,000  

           168,000  

Աշխատավարձ երկու աշխատողի հաշվարկով՝ ներառյալ 24.4 եկամտային հարկը՝ յուրաքանչյուրին 75 հազ դրամ ամսական հարկումից հետո

     200,000  

       200,000  

           200,000  

Էլեկտրաէներգի, ջուր, մաքրում, ՀԴՄ կտրոն

     100,000  

       100,000  

           100,000  

Շահութահարկի դրույքաչափ

20%

20%

20%

Շահութահարկի գումար

       20,000  

         60,000  

           100,000  

Շրջանառության հարկի գումարի և շահութահարկի գումարի հարաբերություն

           7.7  

             2.7  

               1.7

 4. Նախագծով նախատեսված՝ այլ գործունեության մասով 5 տոկոս հարկի դրույքաչափի դեպքում հարկային բեռը

Գործունեության այլ տեսակներից են ծառայությունների ոլորտը, որը իր մեջ ներառում է ինչպես ոսկեգործությունը, կահույքագործությունը, խորհրդատվական, իրավաբանական ծա­ռա­յութ­յունները և այլն: Ոսկեգործության մեջ մեր ունեցած տվյալների համաձայն նյութածախը կազմում է 80-85 տոկոս, կահույքագործության մեջ՝ 40-50 տոկոս: Այս երկու գործունեության տեսակները իրացման շրջանառության միատեսակ 5 տոկոս դրույքաչափով հարկելը նշանակում է բեռի գրեթե 2 անգամ տարբերակում: Եթե կահույքագործության դեպքում նման բեռի ինչ որ չափով կարող է համադրելի լինել ներկայումս գործող հարկային բեռի համեմատությամբ, ապա ոսկեգործության դեպքում նշանակում է հարկային բեռի ավելացում առնվազն 2-2.5 անգամ:    

5. Անհատ ձեռնարկատերերի մասով հարկային բեռը

Գործող օրենսդրության շրջանակներում մինչև 58.35 մլն դրամ տարեկան շրջանառություն ունեցող անհատ ձեռնարկատերերը ԱԱՀ վճարող չեն հանդիսանում, վճարում են եկամտահարկ և սոցվճար, իսկ 2013 թվականի հունվարի 1-ից եկամտային հարկ: Նախագծով նախատեսված է, որ անհատ ձեռնարկատերերի դեպքում, բացի եկամտային հարկից, 2013 թվականի հունվարի 1-ից վճարելու շրջանառության հարկ, որը փոխարինելու է միայն ավելացված արժեքի հարկին: Հետևաբար, անհատ ձեռնարկատերերի դեպքում, առնվազն շրջանառության հարկի գումարների չափով ավելանում է անհատ ձեռնարկատերերի հարկյին բեռը: Այստեղ կարող է բեռի տեսանկյունից քննարկման առարկա դառնալ միայն շուկայից գնումների մասով հարկային գործակալի 11 դրույքաչափով եկամտային հարկի հարցը, սակայն ծառայությունների ոլորտում գործունեություն իրականացնող անհատ ձեռնարկատերերը, ըստ էության, շուկայից ձեռքբերումներ չեն ունենում, հետևաբար, ծառայությունների մատուցում իրականացնող անհատ ձեռնարկատերերի հարկային բեռը կավելանա նախագծով նախատեսված՝ իրացման շրջանառության առնվազն 5 տոկոսի չափով:      

6. Առաջարկություններ

Շրջանառության հարկի ներդրումն իհարկե արդարացված է բոլոր նրանց համար, որոնց մոտ առկա է փաստաթղթավորման խնդիրը, սակայն վերը նշված օրինակը պարզ է դարձնում, որ նախագծով նախատեսված՝ 3.5 տոկոս դրույքաչափի պայմաններում փոքր և միջին խանութ­ներն աշխատելու են վնասով և ստիպված են լինելու թաքցնել իրացման շրջանա­ռութ­յուն­ները, ինչը և պետության և հարկ վճարողների համար նոր ռիսկերի (այդ թվում՝ կոռուպ­ցիոն ռիկսերի) լայն դաշտ է ստեղծում: Հարցի կարգավորման համար առաջարկում ենք.

- Շրջանառության հարկի դրույքաչափը առևտրական գործունեության (խանութների) դեպքում նախատեսել իրացման շրջանառության 1 տոկոսից ոչ ավել,

- Շրջանառության հարկը նախատեսել որպես այլընտրանք ներկայումս գործող հարկման ռեժիմի (ցանկությամբ կարող է դառնալ շրջանառության հարկ վճարող կամ ԱԱՀ վճարող չհամարվող):

Այս դեպքում, հարկային բեռը չի ավելանա ձեռքբերված ապրանքների փաստաթղթա­վորում ունեցող հարկ վճարողների համար, իսկ հարկ վճարողը կարող է ընտրել կամ գործել ներկայիս հարկային դաշտում՝ մնալով ԱԱՀ վճարող չհամարվող մինչև 58.35 մլն դրամ շեմի պայմաններում կամ համարվել շրջանառության հարկ վճարող (դրույքաչափերը նվազեցնելու դեպքում):

Հակառակ դեպքում, ներկայացված նախագծի շրջանակներում ընտրությունը շրջանառության հարկ վճարող համարվելու և ԱԱՀ վճարող համարվելու միջև է (ԱԱՀ վճարող համարվելու դեպքում հարկային բեռը կավելանա առնվազն 2 անգամ): Ստացվում է, որ շրջանառության հարկ վճարող համարվելու դեպքում հարկային բեռն ավելանալու է 1.7-ից մինչև 7.7 անգամ, իսկ ավելացված արժեքի հարկ վճարող համարվելու դեպքում՝ առնվազն 2 անգամ: Այսինքն նախագծի շրջանակներում ընտրությունը ավելի վատի և վատի միջև է:

 

Հարկային վարչարարության արդյունավետության բարձրացման նպատակով իրականացված անարդյունավետ փոփոխություններ

Յուրաքանչյուր տարի հարկային մարմնի կողմից պետական բյուջեի եկամուտների հավաքագրման գործընթացով պայմանավորված ներկայացվում են օրենսդրական փոփոխութ­յունների առաջարկներ՝ վարչարարության կատարելագործման նպատակով և յուրաքանչյուր դեպքում հիմնավորվում է, որ այդ փոփոխությունները նպատակ ունեն ավելացնել պետական բյուջեի եկամուտները: Սակայն փոփոխություններից մեկ կամ երկու տարի անց չի ներկայացվում դրանց արդյունքի գնահատականը՝ կոնկրետ թվային տարբերակներով: Որոշ դեպքերում, մի քանի հարկ վճարողների վարքագծերի հիման վրա կատարվում են օրենսդրական փոփոխություններ, որի արդյունքում փոփոխությունները հավասարապես վերաբերում են բոլորին, լրացուցիչ դժվարություններ առաջացնում հարկ վճարողների համար: Իսկ այն հարկատուները, որոնց վարքագծով պայամավորված իրականացվել են օրենսդրական փոփոխությունները, ըստ էության, հարկերից խուսափելու այլ հնարավորություններ են գտնում:

 

  1. Հարկային մարմնի ներկայացուցիչ

Ներդրման սկիզբը

Հարկային մարմնի ներկայացուցիչի ինստիտուտը ներդրվեց 2010 թվականի հունվարի 1-ից:

Ներդրման հիմնավորումը

Հարկային մարմնի ներկայացուցիչի ինստիտուտի ներդրումը հիմնավորվում էր հարկ վճարողների մոտ ընթացիկ հարկային հսկողություն իրականացնելու նպա­տա­կով հարկային մարմնի ներկայացուցչի ինստիտուտի ներդրման անհրաժեշտությամբ, որի շնոր­հիվ հարկային մարմնիններին հնարավորություն է ընձեռվելու առավել արդյունավետ հարկա­յին վարչա­րարություն եւ հսկողություն իրականացնել հարկման առումով բարձր ռիսկային ոլորտների և խոշոր հարկ վճարողների նկատմամբ:

Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողով ներկայացված նշված օրինագծին կից տեղեկանքի «Իրավական ակտի կիրառման դեպքում ակնկալվող արդյունքը» բաժնում ներկայացվում էր, որ (մեջ­բեր­վում է) «ակնկալվում է, որ նախագծի ընդունման արդյունքում էապես կբարձրանա հար­կա­յին վարաչարարության եւ հսկողական աշխատանքների արդյունավետության մակարդակը, ինչն իր հերթին կնպաստի հարկ վճարողի իրացման ծավալների, հարկվող օբյեկտների եւ հարկային պարտավորությունների իրական ծավալների ճիշտ եւ ժամանակին հայտարարագրմանը, ինչպես նաև հստակեցվելու է փաստաթղթերով չհիմնավորված (միակողմանի գնման ակտերով ձեւակերպ­ված) փաստացի կատարված ծախսերի մասով իրատեսական հարկային պարտա­վորութ­յունների հաշվարկման գործընթացը» (աղբյուր` ՀՀ Ազգային ժողովի պաշտոնական կայք):

Կիրառության ավարտը

Շրջանառության մեջ դրված նախագծերով առաջարկվում է 2013 թվականի հունվարի 1-ից վերացնել նշված ինստիտուտը:

  1. «Ակցիզային պահեստ»

Ներդրման սկիզբը

«Ակցիզային պահեստ» ռեժիմը ներդրվեց 2010 թվականի հունվարի 1-ից:

Ներդրման հիմնավորումը

«Ակցիզային պահեստ» ռեժիմի ներդրումը հիմնավորվում է ՀՀ-ում արտադրվող եւ ՀՀ ներմուծվող ալկոհոլային խմիչքների եւ ծխախոտի մասով հարկային մարմինների կողմից իրականացվող հսկողության ուժեղացման անհրաժեշտությամբ: Հարկային վարչաչարության տեսանկյունից ավելի նպատակահարմար է հսկողությունը իրականացնել արտադրողների եւ ներմուծողների մոտ, քան վերահսկել սպառողական շուկան:

Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողով ներկայացված նշված օրինագծին կից տեղեկանքի «Իրավական ակտի կիրառման դեպքում ակնկալվող արդյունքը» բաժնում ներկայացվում էր, որ (մեջ­բեր­վում է) «ակնկալվում է ՀՀ տարածքում ալկոհոլային խմիչքներ եւ ծխախոտ արտադրող, ինչպես նաեւ Հայաստանի Հանրապետություն նշված ապրանքներ ներմուծող տնտեսավարող սուբյեկտների նկատմամբ հարկային մարմինների կողմից իրականացվող հսկողության հավասար պայմանների ապահովում: Ակնկալվում է, որ «ակցիզային պահեստ» ռեժիմի կիրառումը հնարավորին կդարձնի իրականացնել օպերատիվ հսկողություն: Կբարձրանա  ակցիզային հարկի հաշվանցումներ կատարելու համար հիմք հանդիսացող հաշվարկային փաստաթղթերի կեղծումից պաշտպանվածության աստիճանը:»

(աղբյուր` ՀՀ Ազգային ժողովի պաշտոնական կայք, ):

Կիրառության ավարտը

Շրջանառության մեջ դրված նախագծերով առաջարկվում է 2013 թվականի հունվարի 1-ից վերացնել նշված ռեժիմը:

  1. Ներմուծվող օղու համար քվոտաների սահմանում

Ներդրման սկիզբը

Ներմուծվող օղու քվոտավորման կարգը ներդրվեց 2011 թվականի հունվարի 1-ից:

Ներդրման հիմնավորումը

Ներդրման հիմնավորումները չեն ներկայացվում «Ներքին շուկայի պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծին վերաբերող հիմնավորումների բացակայության պատճառով:

Կիրառության ավարտը

Քվոտավորման կարգը չի գործում 2012 թվականի հունվարի 1-ից:

  1. Ներմուծողների կողմից առանց հարկային հաշիվների իրացումներ կատարելու դեպքում ԱԱՀ հարկ­վող շրջանա­ռու­­թյունը 20 տոկոսով ավելաց­նելու համակարգի ներդրում

Ներդրման սկիզբը

Ներմուծողների կողմից առանց հարկային հաշիվների իրացումներ կատարելու դեպքում ԱԱՀ-ով հարկ­վող շրջանա­ռու­­թյունը 20 տոկոսով ավելաց­նելու համակարգը ներդրվեց 2012 թվականի հունվարի 1-ից:

Ներդրման հիմնավորումը

ԱԱՀ-ով հարկվող շրջանառությունը 20 տոկոսով ավելաց­նելու մոտեցումը հիմնավորվում է նրանով, որ այդ պահին գործող օրենքը հնարավորություն չի ընձեռել վերահաշվարկելու հարկվող շրջանառությունները այն դեպքում, երբ ապրանքների որոշ մասը վաճառողներն իրացնում են ոչ հարկային հաշիվ համարվող հաշվարկային փաստաթղթերով, ինչը հարկումից խուսափելու որոշակի ռիսկեր է պարունակում:

Կիրառության ավարտը

Շրջանառության մեջ դրված նախագծերով առաջարկվում է 2013 թվականի հունվարի 1-ից վերացնել նշված համակարգը:

 


JPAGE_CURRENT_OF_TOTAL

Հարցում

Տարածել

Նորություններ

ՀՀ կառավարության նոր «Նախաձեռնությունը» Հղիության  և ծննդաբերության նպաստի չափի մինչև 60 տոկոս նվազեցման մասին ՀՀ կառավարության ...

ՀՀ կառավարության «լավությունների» մասին 2011 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից ընդունված «Արտոնագրային ...

Ապրանքների փաստաթղթավորման և ստվերային շրջանառությունների սահմանափակման հարկային մարմնի գործիքները պետք է ուղղվեն խոշոր ...

ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ 25 SEPTEMBER 2014, 00.00 Administrator News
ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ «Շրջանառության հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2014 թվականի հոկտեմբերի 1-ից ուժի մեջ մտնող դրույթների մասով հասարակական ...

ՀՀ Ֆինանսների նախարարության կողմից մշակված Հարկային Նոր ՓԱԹԵԹը ՀՀ ֆինանսների նախարարության կողմից շրջանառության մեջ է ...